مولود روز مرگ

منتشر شده در صفحه صفحه نخست | شماره 1139

 نگاهی بر فرازونشیب مدیریت بحران در سالگرد زلزله بم؛

مولود روز مرگ

 متولدین روز مرگ در پنجم دی ماه سال ۱۳۸۲ در شهرستان بم حالا ۱۸ ساله شدند و اصطلاحا به سن قانونی رسیده‌اند، سنی که دیگر آزمون و خطاهای پیشین را نمی‌توان از آنان پذیرفت و باید به حکم بزرگسالی درست تصمیم بگیرند، از امروز دیگر کودک نیستند و با تجربه این سال‌ها انتخاب‌های سرنوشت‌سازی در مسیرشان قرار گرفته است، درست مانند تجربه‌هایی که سیستم مدیریت بحران کشور از زلزله بم به دست آورده و حالا پس از ۱۸ سال دیگر نباید فرصت آزمون و خطا به آن داده شود.به گزارش ایسنا، کمتر از چهار دقیقه به ساعت ۵:۳۰ روز جمعه پنجم دی ماه سال ۱۳۸۲ مانده بود که لرزه‌ای چند ثانیه‌ای با قدرت ۶.۶ ریشتر خواب خوش بم و روستاهای اطرافش را به هم ریخت. شهر زودتر از آنچه که می‌توان تصور کرد به تلی از خاک بدل شد و از شکوه ارگ دو هزارساله‌اش نیز جز خروارها خاک چیزی برجای نگذاشت. اما این فقط خواب خوش یک شهر نبود که به هم ریخت، خواب شماری از ساکنان آن ابدی شد و برای شماری دیگر نیز به کابوسی بدل شد که شاید همچنان هم دست از سرشان برنداشته باشد. بم در آن لحظه آخرزمانی سوگوار مرگ دستکم ۳۴ هزار نفر از ساکنانش شد و با غم بیش از ۲۰۰ هزار نفر دیگر گریست.

از آن روز ۱۸ سال گذشته و هنوز می‌توان رد زلزله را در نگاه ساکنان بم، در برخی از مخروبه‌ها و در پسوندی که پس از نام این شهر در ذهنمان نقش می‌بندد جستجو کرد، اما ۱۸ سال زمان کمی برای تغییرات بزرگ نیست، زلزله‌ای که سازمان مدیریت بحران کشور مولود آن است و چندسالی هست که سالگردش به نام روزملی ایمنی در برابر زلزله شناخته می‌شود. تجربیات این زلزله اما باید آنقدر تجربه برای مدیران، امدادگران و تصمیم‌گیران کلان کشور برجای گذاشته باشد که حالا خاطرمان جمع باشد از تکرار نشدن خساراتی مشابه در صورت وقوع زلزله‌ای با همان ابعاد. همین موضوع بهانه‌ای شد تا ایسنا در گفت‌وگو با مدیران و کارشناسان به دنبال پاسخ این پرسش برود که ۱۸ سال بعد از زلزله بم، چه بر مدیریت بحران کشور گذشته است؟

زلزله بم؛ فداکاری ملت ایران را نشان داد

اسماعیل نجار، رییس سازمان مدیریت بحران کشور در گفت‌وگو با ایسنا درباره زلزله بم می گوید:‌ در زلزله بم ما شاهد فداکاری ملت بزرگ ایران و دستگاه‌های اجرایی بودیم، به طوری که این فداکاری زبانزد خاص و عام شد. مردم ایران به دلیل آموزه‌های دینی و مسئولیت پذیری که دارند در کنار تمام ارکان نظام در این زلزله پای کار آمدند و در هر حادثه دیگری نیز پای کار همنوعان خود هستند.

وی با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های زلزله بم درس آموزی آن است، اظهار می کند:‌ این زلزله منجر به ایجاد زیرساخت هایی در کشور شد. پس از زلزله بم سازمان مدیریت بحران کشور تشکیل شد که امروز این سازمان با تغییر قانون به یک سازمان پویا و موثر در حین، قبل و بعد از بحران ها بدل شده است که البته با تکمیل نگارش آئین نامه ها و اجرای آن به مرور این فرآیند بهتر نیز خواهد شد.

به گفته رییس سازمان مدیریت بحران کشور، امروز بم بازسازی شده اما علاوه بر ساختمان هایی که در بم ساخته شد ما باید از آن زلزله درس بگیریم و زیرساخت ها و بنیان هایی را برای مقابله با این حادثه طبیعی به کار بندیم. متاسفانه همچنان نگاه جزئی و بخشی در هنگام بحران در مناطق زلزله زده وجود دارد که این یکی از نقاط ضعف است. در زلزله بم نیز همین طور بود و ما با تعدد مراکز تصمیم گیری مواجه بودیم؛ البته شرایط در حال حاضر بسیار تغییر کرده و ما پیشرفت های بسیاری در شناسایی کانون وقوع، میزان خسارات و تجهیزات و نحوه امدادرسانی داشته ایم. خاطرم هست که در زلزله بم حتی تا ظهر روز بعد نیز کانون حادثه مشخص نبود و از جازموریان تا جیرفت به عنوان کانون های احتمالی حادثه اعلام شده بود.

نجار ادامه می دهد:‌ امروز هم لازم است که ایمنی و مدیریت بحران را از خودمان و در ابعاد کوچکتر آغاز کنیم، باید تمام اجزا و بخش ها نیز به موارد ایمنی توجه کنند. اگر بیاییم کیفیت مصالح و تیرآهن را ارتقاء دهیم اما کارگرمان ماهر نباشد و جوش زدن میلگرد به تیرآهن را به درستی انجام ندهد باز هم دچار حادثه خواهیم شد. پس باید تمام اجزای ما هماهنگ با هم ارتقاء پیدا کند. در این زمینه رسانه ها نقش بسیار زیادی دارند و می توانند مطالبه گری کنند.

هلال احمر؛ قبل و بعد از زلزله بم

محمدحسن قوسیان مقدم، دبیرکل جمعیت هلال احمر کشورمان در آن ایام ریاست سازمان جوانان جمعیت هلال احمر را برعهده داشت. او به مدت ۲۰ روز در اوج روزهای بحرانی بم، فرمانده عملیات هلال احمر در بم بود.

قوسیان در گفت‌وگو با ایسنا در این باره می گوید: قطعا تغییرات زیادی پس از وقوع زلزله در جمعیت هلال احمر و سازوکار مدیریت بحران کشور رخ داد. مهم‌ترین این تغییرات این است که اصلا همین سازمان مدیریت بحران کشور ایجاد شد. تا قبل از زلزله بم اصلا ساختاری برای مدیریت بحران وجود نداشت و تازه اگر بحرانی رخ می‌داد، ستاد حوادث غیرمترقبه تشکیل جلسه می‌داد. اما با تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور در واقع این اختیار به این سازمان داده شد که هر زمان و حتی قبل از وقوع بحران دستگاه‌های مسئول را دور هم جمع کرده و برای انجام وظایفشان هماهنگی ایجاد کند.

دبیرکل جمعیت هلال احمر ادامه می دهد:‌ خاطرم هست هنگام وقوع زلزله بم، هر روز عصر جلسه‌ای برگزار می‌کردیم و وظایف میان دستگاه‌ها تقسیم می‌شد. اما حالا مدیریت بحران این قدرت را در تمام ایام در اختیار دارد. ما آیین‌نامه‌های خوبی هم در مورد مدیریت بحران داریم که باید به طورکامل اجرا شود.

عدم انجام وظایف مرتبط با مدیریت بحران جرم انگاری شود

حسن قدمی، رییس پیشین سازمان مدیریت بحران کشور که در زمان زلزله بم معاونت عمرانی وزارت کشور را برعهده داشته و از تصمیم گیران اصلی ستاد مدیریت بحران در این زلزله بود نیز در گفت‌وگو با ایسنا خاطرنشان می کند:‌ از روزی که زلزله رخ داد به مدت ۲۱ روز در بم بودم و پس از آن‌هم بارها و بارها در این شهر حضور داشتم. پس از آن هم پیش‌نویس قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور را تدوین کردیم که این قانون در زمان ریاست جمهوری احمدی نژاد تصویب و اجرا شد. در این ۱۸ سال تغییرات مهمی صورت گرفت که باید گفت تغییرات مثبت و روبه جلویی بود. ما نه فقط از زلزله بم که از تمام حوادث درس گرفتیم. از زلزله رودبار و منجیل هم درس‌هایی گرفتیم که منجر به آیین نامه ۲۸۰۰ شد.

وی می افزاید:‌ ما حتی برخی از تجربیاتی که از مدیریت بحران در زلزله به دست آوردیم را در دیگر بحران‌ها نظیر سیل و … نیز به کار بردیم و معتقدم که تجربیات ارزشمندی است. بعد از زلزله بم هم سازمان نظام مهندسی فعال‌تر شد. نظارت بر استاندارد مصالح بیشتر شد و ساختمان‌ها با ایمنی بیشتری طراحی و اجرا شدند. این ایمنی بیشتر نه تنها در برابر زلزله بلکه در برابر دیگر بحران‌ها هم کارساز بود. طرح ایمن‌سازی مسکن‌های روستایی کلید خورد که در حال حاضر حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آن انجام شده و نتیجه آن هم کاهش خسارات زلزله در روستاهاست.

زلزله بم؛ نقطه عطف مدیریت بحران 

مهسا بشیری، مدیر گروه بازسازی و بازتوانی پژوهشکده سوانح طبیعی، زلزله بم را نقطه عطفی در مدیریت بحران کشور توصیف کرد و در گفت‌وگو با ایسنا ادامه می‌دهد:‌ این زلزله باعث حساسیت بیشتر مردم و آگاهی بخشی به آنان شد. در واقع یک حساسیت را در سطح عمومی ایجاد کرد و یک حساسیت را نیز در سطح ملی در بین مسئولان برانگیخت. در واقع می‌توان اینطور گفت که روند مطالبه گری در مورد ایمنی و مدیریت بحران از این زلزله آغاز شد.

وی ادامه می دهد:‌ مقاوم سازی مسکن‌های روستایی بعد از این زلزله آغاز شد. در حوزه ساخت و ساز سخت‌گیری بیشتری انجام شد و در مقاوم سازی‌ها نیز حرکتی روبه جلو داشتیم. پس از این زلزله بود که در سال ۸۴ سیاست‌های کلی پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از حوادث طبیعی و غیرمترقبه ابلاغ شد. پس از آن در سال ۱۳۸۷  قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور ابلاغ شد و در سال ۹۸ نیز  قانون مدیریت بحران کشور به روزرسانی شده و آیین‌نامه‌های ذیل آن نیز تدوین شد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

از «کاغذ وطن» بیشتر بدانید :

برخی از نویسندگان

آمار سایت

  • کاربران آنلاین : 0
  • امروز: 94
  • دیروز: 103
  • هفته: 754
  • ماه: 4,450
  • سال: 38,827