باران، جان دوباره به جازموریان داد؛معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست: تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد تالاب جازموریان آبگیری شده است

سمیه خدیشی – نه فقط اهالی جازموریان، بلکه همه مردم جنوب کرمان سال‌هاست چشم‌انتظار دیدن این صحنه بودند. تالاب جازموریان آبگیری شود. پهنه‌ای که روزگاری نبض تپنده میان دو استان پهناور سیستان و بلوچستان و کرمان بود و از آن با عنوان ذخیره‌گاه علوفه ایران یاد می‌کردند، این دشت مهم به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین کانون‌های گردوغبار و نماد خشکسالی بدل شد. ضربه چندین دهه خشکسالی، تصویر تالاب را در ذهن ساکنانی که خاطره‌ای از سال‌های پرآب نداشتند، به پهنه‌ای خشک و بی‌جان تبدیل کرده بود، تا آنجا که حتی قصه قایق‌سواری سالمندان حاشیه‌نشین تالاب نیز به خاطره‌ای دور بدل شده بود.
اما حالا نشانه‌هایی از حیات دوباره در این دشت پهناور دیده می‌شود. تالاب جازموریان پس از بارندگی‌های اخیر بار دیگر آب را در آغوش کشیده و موجی از امید را در دل مردم محلی زنده کرده است. این تالاب که وسعتی در اندازه یک استان دارد، سال‌ها به‌دلیل خشکسالی‌های پی‌درپی، کاهش رواناب‌ها، برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی و سدسازی در بالادست، به مرز نابودی رسیده بود. خشکی تالاب نه‌تنها معیشت دامداران و روستاییان را تهدید کرد، بلکه آن را به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های تولید گردوغبار در جنوب کشور تبدیل ساخت؛ تا جایی که نفس شهرها و روستاهای پیرامونی به شماره افتاد. اما تنها یک هفته بارندگی کافی بود تا سیمای جازموریان تغییر کند و لکه‌های آبی بار دیگر بر تصویر ماهواره‌ای آن بنشیند.
معاون سازمان حفاظت محیط‌زیست با استناد به همین تصاویر ماهواره‌ای تأیید کرده است که بخش قابل‌توجهی از تالاب آبگیری شده و با ادامه فعالیت سامانه‌های بارشی، احتمال افزایش سطح آبگیری نیز وجود دارد.
احمدرضا لاهیجان‌زاده، معاون سازمان محیط‌زیست، گفته است که تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد بخش زیادی از تالاب جازموریان با سیلاب هفته اخیر آبگیری شده است.
او توضیح داد:تالاب جازموریان که مساحتی به اندازه استانی مانند لرستان دارد تا پیش از این سیل، خشک و بی‌جان بود. مسئولان محیط زیست علت وخامت شرایط این تالاب را خشکسالی‌های پی‌درپی و برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی می‌دانند.
*از ذخیره‌گاه علوفه تا کانون ریزگرد
طبق برآوردهای منابع‌طبیعی جنوب کرمان، حوضه آبریز جازموریان بیش از ۶۹ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و تالاب و مراتع پیرامونی آن در مجموع صدها هزار هکتار را دربرمی‌گیرد. به گفته مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب استان، در پی بارش‌های اخیر حدود ۳۰ درصد این پهنه آبگیری شده و مراتع اطراف آن بار دیگر جان گرفته است.
برای بسیاری از مردم محلی، این خبر فقط عدد و آمار نیست، بلکه خبر بازگشت زندگی به یک اکوسیستم است. تالاب زنده‌شدن، آنها را به گذشته‌ها برد، به روزگاری که زندگی در حاشیه جازموریان جریان داشت و صدای زنگوله گله‌های چندصدنفری شتر و گوسفند در این دشت وسیع طنین می‌انداخت. صحنه‌ای که سال‌ها بود از خاطرها رفته بود.
*نفس تازه دامداران و روستاییان حاشیه تالاب
دامداران و روستاییان اطراف تالاب از نخستین کسانی بودند که اثرات این آبگیری را لمس کردند. برای آنها، جازموریان فقط یک منظره طبیعی و جشم‌نواز نیست، بخشی از معیشت و زندگی‌شان است. اکنون با رویش دوباره پوشش گیاهی، دست‌کم برای مدتی دیگر نگران تأمین هزینه خوراک دام‌هایشان را ندارند..
اهمیت آبگیری تالاب فقط به دامداری محدود نمی‌شود. در سال‌های خشکی، خاک لخت و بی‌پوشش تالاب با کوچک‌ترین وزش باد به هوا برمی‌خاست و ابری از ریزگردها را به هوا می‌فرستاد، گردوغباری که گاه صدها کیلومتر دورتر، مدارس را تعطیل می‌کرد و بیماران تنفسی را پیشنهاد خانه‌نشینی می‌دادند. کارشناسان محیط‌زیست بارها اعلام کرده‌اند وجود یک تالاب زنده، مؤثرترین راه مقابله با طوفان ریزگردهاست.
*نقش آبخیزداری در تغذیه سفره‌های زیرزمینی
قاسم رحیمی‌نیا، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب استان کرمان، مساحت تالاب جازموریان را حدود ۱۰۸ هزار هکتار و مراتع پیرامونی آن را بیش از ۳۰۰ هزار هکتار اعلام می‌کند. اودر گفتگو با ‘ایسنا’ با اشاره به اهمیت طرح‌های آبخیزداری می‌گوید: بارندگی‌های اخیر نشان داد این پروژه‌ها در کنترل رواناب‌ها، کاهش خسارات سیلاب و تغذیه سفره‌های زیرزمینی نقش مؤثری داشته و به بهبود پوشش گیاهی کمک کرده است.
او تأکید می‌کند: تجربه همین بارش‌ها نشان داد که اگر حوضه آبریز به‌درستی مدیریت شود، می‌توان هم خطر سیلاب را کاهش داد و هم سهمی برای تالاب نگه داشت.
رحیمی‌نیا چالش کمبود اعتبارات را مهم می‌داند و ادامه می‌دهد:تأمین منابع مالی پایدار برای توسعه پروژه‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری می‌تواند زمینه بهره‌برداری بهتر از نزولات جوی و تقویت امنیت اجتماعی، اقتصادی و معیشتی روستاییان، کشاورزان و دامداران جنوب کرمان را فراهم کند و احیاء دوباره جازموریان نمونه‌ای روشن از اهمیت این سرمایه‌گذاری است.
*جازموریان، زیستگاهی فراتر از مرزهای محلی
جازموریان برای محیط‌زیست کشور فراتر از یک تالاب محلی است. این پهنه زیستگاه گونه‌های مختلف پرندگان و خزندگان بوده و در دوره‌هایی پذیرای پرندگان مهاجر است. هر دوره آبگیری، هرچند محدود، به معنای بازگشت بخشی از این تنوع زیستی است. در عین حال، احیای پوشش گیاهی مراتع اطراف نیز نقشی مهم در حفظ این اکوسیستم ایفا می‌کند.
آبگیری اخیر به معنای پایان بحران نیست. تغییرات اقلیمی، کاهش بارش‌ها و برداشت بی‌رویه از چاه‌های غیرمجاز همچنان تهدیدی جدی به شمار می‌آیند و نمی‌توان انها را نادیده گرفت.اگر قرار است جازموریان برای همیشه زنده بماند، باید مطالبه همیشگی فعالان محیط‌زیست یعنی برقراری حقابه تالاب،مهار و کنترل برداشت از سفره‌های زیرزمینی جدی گرفته شود. مسیر احیای دائمی تالاب دشوار است و نیازمند اعتبار و هماهنگی بین دستگاهی دارد.
هر بار که باران، دشت جازموریان را جان می‌‌دهد، یادمان می‌آید که می‌توان نفس را به این تالاب برگرداند. آبگیری اخیر نه‌تنها نشانه‌ای از حیات دوباره است، بلکه فرصتی برای تصمیم‌سازی و مسئولیت‌پذیری بیشتر، فرصتی تا مسئولان و مردم در کنار هم کاری کنند که جازموریان دیگر با عنوان «کانون گردوغبار» شناخته نشود و به اصالت خود که زندگی و آبادانی برگردد.